Kerst is elk jaar opnieuw een bijzonder moment. Miljoenen mensen vieren het feest eind december, maar niet iedereen weet precies waar het vandaan komt. Waarom hangen we lichtjes in de boom? Waarom eten we op 25 december samen aan tafel? En wat heeft een baby in een stal te maken met al die tradities? Dat zijn vragen die meer mensen stellen dan je zou denken. Dit is het verhaal achter een feestdag die al meer dan tweeduizend jaar bestaat.
De oorsprong van het kerstfeest
Kerstmis is oorspronkelijk een christelijke feestdag. Op 25 december vieren christenen de geboorte van Jezus Christus. Volgens de Bijbel werd Hij ruim tweeduizend jaar geleden geboren in een stal in Bethlehem. Zijn ouders Jozef en Maria waren op reis en konden nergens anders onderdak vinden. Herders en later ook wijzen uit het oosten kwamen het kind bezoeken. Voor gelovigen is dit het begin van een groot verhaal: het verhaal van God die mens wordt om de wereld te redden. De datum 25 december is overigens niet de officieel vastgestelde geboortedatum. De vroege kerk koos deze dag waarschijnlijk omdat het samenviel met bestaande midwinterfeesten. Zo werd een nieuw feest verweven met wat al bestond.
Tradities die door de eeuwen zijn gegroeid
De kerstboom zoals wij die kennen, stamt uit Duitsland. Rond de zestiende eeuw begonnen mensen in Duitsland met het versieren van sparren en dennen in huis. Het idee verspreidde zich daarna langzaam door Europa. De boom staat symbool voor leven, zelfs in de donkerste winter. De lichtjes die we erin hangen verwijzen naar het licht dat in de duisternis schijnt, een beeld dat ook in de bijbelse kerstverhalen terugkomt. De kerstman, zoals we die nu kennen, heeft zijn wortels in de Amerikaanse cultuur van de negentiende eeuw. Hij is gebaseerd op Sinterklaas, de bisschop Nicolaas uit het huidige Turkije. Via Nederlandse immigranten in Amerika groeide dit figuur uit tot de vrolijk geklede man met de rode jas die cadeautjes brengt.
Kerst in Nederland: geloof en gezelligheid naast elkaar
In Nederland viert een groot deel van de bevolking de kerstdagen, ook mensen die niet religieus zijn. Het feest heeft voor velen een sociale betekenis gekregen. Samen eten, tijd doorbrengen met familie en vrienden, cadeaus uitwisselen: dat zijn dingen waar veel Nederlanders aan denken bij de kerstperiode. Tegelijk vieren christelijke gemeenschappen de geboorte van Jezus met kerkdiensten, kerstliederen en bijbellezingen. Beide vormen staan naast elkaar en overlappen soms ook. Dat een feest in de loop van eeuwen van betekenis verandert of uitbreidt, is een normaal historisch proces. Midwinterfeesten bestonden al voor het christendom. Het verlangen naar licht en verbinding midden in de donkerste periode van het jaar is zo oud als de mensheid zelf.
Hoe mensen de kerstdagen invullen
De kerstdagen in Nederland zijn 25 en 26 december. Veel mensen beginnen de periode al eerder: advent, de vier weken voor Kerstmis, is voor christenen een tijd van verwachting en voorbereiding. Anderen versieren hun huis al in november. Een kerstdiner hoort voor velen bij de dag, met gerechten die per familie verschillen. Sommige mensen gaan naar een kerstnachtdienst of een ochtenddienst op eerste kerstdag. Anderen brengen de dag door op de bank met films en spelletjes. Wat opvalt, is dat er geen vaste manier is om het feest te vieren. Dat maakt het misschien juist zo breed geliefd: iedereen kan het feest een eigen invulling geven, of het nu gaat om geloof, familie of gewoon even rust nemen aan het einde van het jaar.
Veelgestelde vragen over kerst
Waarom vieren we kerst op 25 december?
De datum 25 december werd door de vroege kerk gekozen als de geboortedag van Jezus. De precieze geboortedatum staat niet in de Bijbel. Historici denken dat de kerk bewust een datum koos die al bekend was als feestdag in de Romeinse wereld, zodat het nieuwe feest makkelijker werd aanvaard.
Is kerst alleen een christelijk feest?
Kerstmis is van oorsprong een christelijk feest, maar in de loop van de geschiedenis heeft het ook een bredere sociale betekenis gekregen. Veel mensen zonder geloofsovertuiging vieren de kerstdagen als een familiefeest. De religieuze en de niet-religieuze viering bestaan naast elkaar.
Waar komt de kerstboom vandaan?
De kerstboom stamt uit Duitsland, waar mensen al in de zestiende eeuw groenblijvende bomen versierden tijdens de winter. Het gebruik verspreidde zich via Engeland en andere landen door heel Europa en later de wereld.
Wat is het verschil tussen eerste en tweede kerstdag?
Eerste kerstdag op 25 december is de eigenlijke feestdag waarop de geboorte van Jezus wordt herdacht. Tweede kerstdag op 26 december is in Nederland een vrije dag die traditioneel wordt gebruikt voor verdere familiebijeenkomsten. In veel andere landen is alleen 25 december een officiële feestdag.
